NGỘ ĐỘC CẤP
Mục tiêu:
1. Nắm được các dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân, nguy cơ và cách xử trí ngộ độc cấp
2. Thực hành thành thạo sơ cứu nạn nhân ngộ độc cấp



Bất kỳ một chất nào khi lọt vào cơ thể với liều lượng đủ để gây hại cho sức khỏe đều gọi là chất độc. Mỗi loại chất độc khi vào cơ thể có tác động khác nhau và gây nguy hại cho các cơ quan nội tạng khác nhau
Ngộ độc có rất nhiều loại, tùy theo đường xâm nhập của chất độc vào cơ thể và độc tố của chất độc mà ảnh hưởng mức độ khác nhau đối với nạn nhân. Ngộ độc có thể xảy ra chậm và lâu dài đối với con người (mãn tính) như hút thuốc lá, uống rượu, dùng thuốc độc hại, quá liều hoặc có thể xảy ra rất nhanh ngay sau khi chất độc xâm nhập vào cơ thể như: ngộ độc thức ăn, hóa chất độc hại,… (ngộ độc cấp tính)
Trong phần này không đề cập đến ngộ độc mãn tính mà chỉ nói đến ngộ độc cấp do một số nguyên nhân thường gặp trong sinh hoạt và lao động
Các chất gây độc thường vào cơ thể theo 4 đường chính sau:
- Đường tiêu hóa: bị nuốt và thẩm thấu vào ruột
- Đường thở: bị hít vào trong phổi và bị hấp thu
- Đường da, niêm mạc: bị thấm qua da
- Đường tiêm: qua da, tĩnh mạch
Tùy theo đường xâm nhập của chất độc vào cơ thể mà có các dấu hiệu khác nhau:
1. Ngộ độc tiêu hóa:
- Đau bụng
- Nôn, buồn nôn
- Tiêu chảy nhiều lần
- Bỏng kèm theo nếu ngộ độc hóa chất
Các dấu hiệu toàn thân khác: đau đầu, nổi ban đỏ toàn thân, lưỡi sưng to, có thể bất tỉnh v.v…
2. Ngộ độc đường thở:
- Khó thở
- Hoa mắt chóng mặt
- Tím tái
- Có thể ngừng thở, bất tỉnh
- Các dấu hiệu toàn thân khác
Dấu hiệu nhận biết

3. Ngộ độc do tiếp xúc da, niêm mạc: Thường là do hóa chất, chất tẩy rửa
- Tại chổ tiếp xúc: sưng, nóng, rát, đỏ, đau, có thể có nốt phỏng
Dấu hiệu toàn thân khác





4. Ngộ độc đường máu: do tiêm chích
- Dấu hiệu tại chỗ: sưng nóng đỏ
- Toàn thân: Dấu hiệu choáng, có thể bất tỉnh, sốc phản vệ do thuốc, có thể bất tỉnh, ngừng thở, ngừng tim hoặc tử vong ngay
Nguyên nhân thường gặp:
- Trong sinh hoạt: ngộ độc thức ăn, nấm độc, các chất tẩy rửa, thuốc trừ sâu, bả chuột, uống nhầm thuốc, hóa chất,…
- Trong lao động: hơi, khói độc hại, tia phóng xạ, hóa chất,…
- Sử dụng thuốc điều trị quá liều, tiêm chích ma túy gây sốc phản vệ
Trong tự nhiên: các loại có sẵn độc tố như lá ngón, cá nóc, nấm độc, sứa biển do con người vô tình hoặc chủ động sử dụng hoặc tiếp xúc bị ngộ độc. Một số loài vật, côn trùng có nọc độc như: rắn, mèo, chó dại, ong, bò cạp v.v… khi cắn cũng gây ngộ độc
Nguyên nhân
- Nếu nhẹ gây ảnh hưởng đến sức khỏe do tác động của chất độc vào các cơ quan nội tạng như phổi, dạ dày, ruột, gan,…
- Nếu ngộ độc nặng, đặc biệt như hóa chất có thể để lại các di chứng về thể chất hoặc tinh thần. Nặng hơn sẽ gây tử vong.


Sơ cứu trường hợp ngộ độc: Theo nguyên tắc DRABC
- Bảo vệ bản thân: tiếp cận hiện trường một cách cẩn thận, nhanh chóng, Giữ khoảng cách an toàn giữa hiện trường và nơi sơ cứu
- Quan sát các biển báo, cố gắng phát hiện nguyên nhân. Thông báo ngay với cơ quan chức năng và đề nghị hỗ trợ: y tế, cứu hỏa, công an…
- Có phương tiện ứng cứu cần thiết và chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế càng nhanh càng tốt
Nguy cơ
Xử trí
Tùy theo nguyên nhân gây ngộ độc và đường xâm nhập của chất độc mà sơ cứu cho phù hợp:
Ngộ độc đường tiêu hóa: Giai đoạn sớm, ngay sau khi ăn uống phải chất độc
- Gây nôn: kích thích để nạn nhân nôn càng sớm càng tốt để loại bỏ chất độc xâm nhập
- Cho nạn nhân uống sữa tươi, nước sau khi đã gây nôn
- Nếu có than hoạt, cho nạn nhân uống 1 gói pha với nước là tốt nhất
- Chuyển ngay tới cơ sở y tế cùng với chất nôn để xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời
Lưu ý: Nếu nuốt phải chất axit hoặc chất kiềm:
- Không được gây nôn, vì sẽ làm bỏng nặng và nhiều hơn
- Cho nạn nhân uống từng ngụm sữa và nước
- Chuyển ngay tới cơ sở y tế
Ngộ độc đường thở bởi hơi, khói, khí độc:
- Đeo mặt nạ phòng độc hoặc khẩu trang ẩm khi tiếp cận hiện trường để tránh bị nhiểm độc
- Di chuyển nạn nhân ra khỏi nơi có khí độc
- Đảm bảo thông khí cho nạn nhân nếu nạn nhân còn tỉnh
- Nếu nạn nhân bất tỉnh thì sơ cứu như trường hợp bất tỉnh (xem bài bất tỉnh)
- Chuyển ngay đến cơ sở y tế sau khi sơ cứu

Ngộ độc do chất độc xâm nhập theo đường máu:
- Chống choáng cho nạn nhân
- Hạn chế cử động để giảm và kéo thời gian xâm nhập của chất độc vào sâu trong cơ thể
- Thu thập và xác định nguyên nhân gây ngộ độc (nếu có thể)
- Nếu do vết cắn, đốt, chích của loài vật côn trùng có nọc độc (xem bài sơ cứu vết thương cắn, đốt, chích)
- Theo dõi và chuyển y tế càng nhanh càng tốt
- Tuân thủ các quy chế, quy trình về đảm bảo an toàn cho người lao động theo quy định của Bộ Luật lao động
- Phải treo các biển báo hoặc dấu hiệu cảnh báo cho mọi người biết; có bảng hướng dẫn quy tắc an toàn ở nơi dễ thấy nhất và phải trang bị các thiết bị bảo hộ lao động để đảm bảo an toàn cho người lao động
- Tuân thủ các bảng hướng dẫn về an toàn lao động
- Thường xuyên được trang bị kiến thức an toàn lao động và sơ cấp cứu để tự bảo vệ mình và người khác khi xảy ra tai nạn
- Luôn trang bị sẵn sàng các phương tiện phòng hộ và phương tiện cấp cứu để kịp thời ứng phó khi có tai nạn xảy ra.
Phòng ngừa
Các điểm cần ghi nhớ:
Tất cả các trường hợp ngộ độc đều phải được chuyển đến cơ sở
y tế để được chăm sóc chuyên môn
2. Phòng ngừa khi sơ cứu ngộ độc, người sơ cứu có thể bị ngộ độc