Khái lược lý thuyết phá cửa sổ

       Lý thuyết phá cửa sổ lấy từ một ví dụ trong một cuốn sách của tác giả người Anh, William Hazlitt, cũng có người cho rằng lý thuyết này lấy từ “”bia phê bình” mà nhà kinh tế học người Pháp, Claude Frédéric Bastiat tổng kết trong tác phẩm nổi tiếng “Những điều trông thấy và không trông thấy”. Hazitt nói, giả dụ đứa trẻ làm vỡ kính cửa sổ, sẽ khiến người chủ nhanh thay tấm kính khác, như vậy sẽ làm cho nhà sản xuất kính và thợ lắp ráp sửa chữa cửa sổ có việc làm. Từ đó thúc đẩy tạo ra việc làm cho xã hội.

      Nhà tâm lý học người Mỹ - James Bucket đã tiến hành một cuộc thử nghiệm: lấy hai chiếc xe ô tô cùng mẫu mã kiểu dáng đặt ở hai khu phố khác nhau. Trong đó có một chiếc đặt tại khu tầng lớp trung lưu Palo Alto, chiếc xe khác bỏ nhãn hiệu, mở mui xe đặt tại khu phố The Bronx khá lộn xộn. Kết quả là chiếc xe đặt tại khu phố của tầng lớp trung lưu, qua một tuần vẫn không xẩy ra vấn đề gì, trong khi chiếc xe mở mui chưa đầy một ngày đã bị ăn cắp. Bucket liền làm vỡ kính của chiếc xe ô tô đặt tại khu phố trung lưu, kết quả là chỉ sau một vài giờ, chiếc xe đó cũng không còn nữa.

      Căn cứ từ cuộc thử nghiệm này, nhà kinh tế chính trị người Mỹ - Wilson và nhà tội phạm học – Kerin đã đưa ra lý thuyết phá cửa sổ. Họ cho rằng: Nếu có người làm vỡ kính cửa sổ của một ngôi nhà. Khi cánh cửa sổ đó không được sửa chữa ngay thì có thể người khác sẽ cho rằng hành động này ngầm nhận được sự dung túng nên họ lại đi phá vỡ nhiều cửa sổ khác. Lâu dần những cửa sổ bị phá này tạo cho người ta một cảm giác mất trật tự. Kết quả là trong lúc mọi người tỏ thái độ bàng quang, tội phạm sẽ phát triển sinh sôi nảy nở.

      Hiệu ứng “Phá cửa sổ” cho ta thấy một số tâm lý sau:

      - Tâm lý chán nản: Vật bị hỏng không ai sửa, đồ chung không ai quản, nhiều người có thái độ thiếu trách nhiệm với xã hội.

      - Tâm lý bài cũ (bỏ cũ): Vật đã bị phá hoại, không có ai quản lý thì mặc kệ nó.

      - Tâm lý đầu cơ: Đầu cơ là một trong những thói xấu đã ăn sâu vào con người, nhất là khi thấy có cơ hội có thể thu lợi hoặc là lúc người đầu cơ nhận thấy có được giá hời, …

      Wilson và Kerin khi đưa ra hiệu ứng phá cửa sổ, cũng đã đưa ra phương pháp giải quyết. Họ chỉ ra tiền đề tất yếu của nó, đó chính là “không khắc phục hậu quả kịp thời”. Cũng có thể nói rằng chỉ cần không kịp thời khắc phục hậu quả xấu thì lý thuyết phá cửa sổ ứng nghiệm ngay.

      Muốn ngăn chặn hiệu ứng phá cửa sổ, vấn đề mấu chốt là chúng ta nắm chắc đến mức nào vai trò cảnh báo và khuyến cáo của môi trường. Chúng ta hàng ngày phải làm được việc “bắt đầu từ ta, từ bên cạnh ta làm”. Đó không phải là khẩu hiệu sáo rỗng, nó quyết định mỗi lời nói, mỗi việc làm của ta có ảnh hưởng tới môi trường quanh ta thế nào. Vì thế đối với lỗi nhỏ gây ra ảnh hưởng to lớn thì việc giải quyết tác hại của nó là rất quan trọng. Ngăn chặn việc “đê dài nghìn dặm, bị vỡ vì tổ mối” chính là kịp thời sửa chữa sau khi “cái cửa kính thứ nhất bị phá”.

NƠI BÙNG NỔ Ở NEW YORK VỚI HIỆN TƯỢNG PHÁ CỬA SỔ

      New York thế kỷ XVIII hỗn loạn, môi trường xấu, tội phạm hoành hành, tình hình đường sắt khá nghiêm trọng, đó là địa bàn hoạt động của tội phạm khá rộng, bình quân trong 7 người trốn vé thì có 1 người bị truy nã, 20 người thì có một người mang vũ khí cầm tay. William Brattain được bổ nhiệm làm Giám đốc Sở cảnh sát New York là người tin tưởng vào lý thuyết phá cửa sổ. Trong thời gian tại vị, ông không những bỏ công sức theo đuổi lý luận này, mà còn giáo dục cho thuộc cấp cách xử trí tội phạm phải từ hành vi phạm tội có xuất xứ từ tác động của đời sống. Brattain tuyên bố với người dân thành phố rằng: Sở cảnh sát sẽ từng bước nâng cao khả năng đối phó với những người say rượu nơi công cộng, phóng uế bừa bãi …vv. Biện pháp cưỡng chế đối với những người này cũng giống như hành vi phạm tội có tính toán, phạm pháp nhiều lần… kể cả việc ném rác thải ra phố, hoặc phá hoại tài sản của người khác…vv. Ông ấy bắt đầu xử trí tình hình hỗn loạn trong thành phố từ toa xe lửa. Toa xe phải sạch sẽ, bến bãi cũng phải sạch sẽ. Bến bãi sạch sẽ rồi, lối đi lại cũng phải gọn gàng, tiếp đến đường phố cũng phải sạch. Sau đó phố xá khu vực chung quanh cũng phải sạch, cuối cùng New York đã thay đổi, trở nên đẹp hơn. Từ đó về sau tỉ lệ tội phạm ở thành phố New York bất ngờ giảm xuống nhanh chóng. Hiện nay New York là một trong những thành phố tiêu biểu nhất về quản lý trên toàn nước Mỹ. Việc này được gọi là “điểm đột phá ở New York”.

…

      Từ sự kiện “Điểm đột phá ở New York” chúng ta có thể rút ra lý lẽ: Muốn có một môi trường tốt, ngoài việc bảo vệ ra, còn phải kịp thời sửa chữa khắc phục “chiếc kính cửa sổ thứ nhất bị phá”./.

Trích dẫn từ:

Cuốn sách: 30 Định Luật Thần Kỳ Trong Cuộc Sống – Kỹ Năng Sống Thời Hiện Đại

Tác giả: Trương Minh Hào

NXB: Thanh Niên. NSX: FAHASA